„Dobre przygotowanie kluczem do sukcesu” jest jak najbardziej adekwatne przy przygotowaniu badań użyteczności, jak i zgodne z główną ideą usability.
PRZED BADANIEM.
Zanim zaczniemy przygotowywać badanie użyteczności, warto zadbać o:
1) Dokładne poznanie i zrozumienie celu badania poprawy użyteczności produktu. Unikniemy pomyłki np. poprawy użyteczności nowego narzędzia z oceną użyteczności istniejącego już narzędzia.
Wyobraźmy sobie sytuacje, w której klient zleca nam poprawę istniejącej strony WWW i nie ma budżetu do stworzenia nowego rozwiązania. Błędnym celem badania poprawy użyteczności będzie stworzenie projektu nowej funkcjonalności, która znacząco odbiega od aktualnego projektu. Klient otrzyma projekt niezaspakajający jego potrzeb, a nasza praca pójdzie na marne, gdyż zarekomendowane zmiany nie będą mogły być wdrożone.
2) Poznanie celów i potrzeb użytkowników. Warto dowiedzieć się, czy użytkownicy często używają danego produktu, czy używają go jednorazowo bądź w dużych odstępach czasu. Gdzie używają produktu, w jakich warunkach i w jaki sposób.
Przykładami produktów, które powstały z pomięciem bądź złym zbadaniem potrzeb użytkowników są dzieła Carelmana. Obrazek poniżej przedstawia pióro-widelec, służące do jednoczesnego pisania i jedzenia. Produkt odpowiada na dwie potrzeby użytkowników – jedzenie i pisanie, jednak podczas projektowania pomięto najważniejszą zależność – nie piszemy podczas jedzenia i odwrotnie.
(źródło: http://www.aresluna.org/attached/pics/usability/lectures/01/carelman3.jpg)
JAK RODZAJ BADAŃ UŻYTECZNOŚCI WYBRAĆ?
Rozwiania powyższych wątpliwości będzie dla nas podstawą do ustalenia, w jaki sposób zebrane będą używane w celu optymalizacji obiektu badania. Następnie zadecydujemy, który z dwóch sposobów badania użyteczności wybierzemy- formatywne czy sumatywne badania użyteczności.
Pojęcia mają swoje źródło w teorii uczenia się Michaela Scrivena, według której sprawdzenie postępów w nauce:
- ma miejsce w trakcie uczenia się i wpływa stopniowo na efekt końcowy (formatywnie)
- bądź jest sprawdzane jednorazowo po nauczeniu się materiału (sumatywne)
Formatywne badania użyteczności (formative usability)
W nich ekspert użyteczności przyjmuje role tożsamą z kucharzem, który nadzoruje gotowaną potrawę, daje wskazówki oraz dodaje przypraw do smaku.
(źródło: http://danielromanow.files.wordpress.com/2009/12/cooking.jpg)
W formatywnych badaniach użyteczności badacz okresowo ocenia produkt, definiuje problemy użyteczności, daje rekomendacje, a w razie potrzeby powtarza proces- aż do osiągnięcia produktu możliwie doskonałego. Badania są zakończone przed ostateczną wersją produktu. Ich głównym celem jest reagowanie na pojawiające się problemy i szukanie rozwiązań w celu ich wyeliminowania.
Przykładem, które wykorzystuje formatywne badania użyteczności produktu jest projekt, w którym każdy etap prac jest przebadany. W wyniku przebadania potrzeb użytkowników tworzymy papierowy prototyp, który konfrontujemy z użytkownikami. Wyciągamy wnioski. Poprawiamy. Tworzymy klikaną makietę, którą poddajemy badaniom użyteczności, itd.
Stosowane metody badawcze:
- Testy z Użytkownikami – polegają na obserwowaniu, w jaki sposób użytkownicy radzą sobie z wykonywaniem typowych zadań dla danego produktu
- Audyt Dostępności – weryfikuje możliwość użytkowania przez osoby niepełnosprawne, przystosowanie dla różnych platform (telefony komórkowe, mniej powszechne systemy i przeglądarki), zgodność ze standardami WAI, WCAG i W3C
- Badanie Eyetracking – badania pierwszego wrażenia i postrzegania poszczególnych elementów. Samo badanie Eyetracking polega na śledzeniu poznawczych procesów postrzegania – najbardziej bazowych i naturalnych, zarówno w procesach jawnych i utajonych dla naszej świadomości.
- Card Sorting – jest jedną z metod budowania architektury informacji i polega na badaniu odległości semantycznych między elementami serwisu. Pozwala sprawdzić jak użytkownicy rozumieją znaczenie elementów menu, jak by je pogrupowali, które elementy nie przynależą do żadnej grupy, a których nazw nie rozumieją. Jest to podstawa do utworzenia hierarchicznej struktury menu serwisu.
- Testy Funkcjonalne – testujemy działanie poszczególnych funkcji, zgodność produktu ze specyfikacją projektową, wydajność produktu I ewentualne występowanie błędów.
- Badania zdalne (online) – użytkownicy wykonują krótkie zadania w swoim naturalnym środowisku (własny komputer), zadania są wyświetlane w Internecie i połączone z badanym obiektem.
Kluczowe pytania:
- Jakie z aspektów użyteczności uniemożliwiają użytkownikom łatwe uciągnięcie celu?
- Jakie aspekty produktu zadowalają użytkowników, jakie wzbudzają frustracje?
- Jakie głównie błędy popełniają użytkownicy?
Sumatywne badania użyteczności (sumative usability).
W tego rodzaju badaniach użyteczności ekspert użyteczności zachowuje się jak krytyk kulinarny, który ocenia gotową potrawę (skończony produkt). Celem tego rodzaju badań użyteczności jest ocena jak dobrze produkt spełnia postawione mu zadania. Sumatywne badania użyteczności oferują również porównania dwóch produktów między sobą, w celu wybrania lepszej funkcjonalności.
Wynikami badań są:
- rekomendacje poprawy istniejącej już funkcjonalności wraz ze wskazówkami projektowymi
- wybranie jednej z puli zaprojektowanych rozwiązań
Główna metodą badawczą wykorzystywaną w sumatywnych badaniach użyteczności jest audyt ekspercki, w którym zespół ekspertów przeprowadza kontrolę poszczególnych elementów produktu pod względem:
- zgodności ze standardami użyteczności,
- wyglądu estetycznego i graficznego.
Tworzona jest lista rekomendacji poprawy i wskazówek projektowych oraz określane są możliwe ścieżki rozwoju produktu. Wyznacznikami ewaluacji są normy użyteczności Jacoba Nielsena, a także Research-Based Web Design & Usability Guidelines.
Kluczowe pytania:
- Czy zostały osiągnięte cele poprawy użyteczności?
- Jak nasz produkt wypada na tle konkurencji?
- Czy polepszyła się użyteczność produktu od ostatnich zmian?
Przed planowaniem badań użyteczności należy dokładnie zrozumieć i poznać cel badania użyteczności, czyli poznać czemu ma służyć badanie i jakie są jego możliwości. Ponadto kluczowym jest zbadanie potrzeb i celów użytkowników, aby przykładowo nie zasugerować rozwiązań niestosownych dla grupy użytkowników produktu. Następnie wybieramy jedną z dwóch ścieżek badania użyteczność – formatywną bądź sumatywną.
Po wybraniu ścieżki układamy plan badania, rekrutujemy respondentów, układamy zadania – o czym więcej w następnej notce na bloga:)
o autorze:
Agata Pasikowska – Usability Consultant w UseLab Consulting Group. Ukończyła Społeczną Psychologii Internetu i Komunikacji na SWPS, co umożliwiło jej już na studiach zajmować się badaniami internetu i użytecznością, którymi zajmuje się zawodowo od 2 lat. Specjalistka od Eyetrackingu. Prywatnie interesuje się szeroko pojętym designem, sportami ekstremalnymi, jest audiofilką, ćwiczy jogę i kolekcjonuje stare płyty.
